Deur Anja van den Berg

Hierdie jaar moet ons onsself nie net teen ʼn dodelike pandemie beskerm nie, maar ook teen sommige gevaarlike denkrigtings.

Wêreldwyd floreer morele paniek, en samesweringsteorieë versprei. Sommige mense beweer dat die COVID-19-virus ʼn vyandige aanval is, ʼn poets wat deur Big Pharma aangevuur word, of selfs die gevolg is van 5G-netwerke. En alhoewel hierdie idees belaglik mag voorkom, kan hulle nogtans ernstige skade aanrig.

“Geloof in hierdie beskouinge ondermyn mense se vertroue in gevestigde organisasies en getoetste, wetenskaplike oplossings,” sê Tanya Menon, ʼn professor in bestuurs- en menslike hulpbronne. “Dit kan lei tot vernietigende gedrag, soos om mediese aanbevelings te verwerp ten gunste van onbewese behandelings.”

Menon en haar span het bevind dat om te voel jy is nie in beheer nie, mense meer ontvanklik maak om in sameswerings te glo – ʼn openbaring wat van besondere betekenis is teen die agtergrond van die COVID-19-krisis.

Menon verduidelik dat wanneer mense die verlies van beheer ervaar, hulle geneig is om na illusionêre patrone in hulle omgewing te soek. Hierdie patrone is aantreklik omdat hulle die omgewings se onreëlmatigheid, onsekerheid en wanorde verminder – selfs as die sogenaamde sekerheid wat hulle bied absurd of onaangenaam is.

Gelukkig is dit moontlik om jouself en diegene rondom jou te buffer teen die vatbaarheid van samesweringsteorieë.

Menon en haar span se werk toon dat die manier waarop mense oor beheer dink, hulle kwesbaarheid vir hierdie teorieë bepaal.

In besonder het hulle gevind dat individue met ʼn ‘bevordering gefokusde’ denke meer weerstandig teen samesweringsteorieë is as diegene met ʼn  ‘voorkoming gefokusde’ denke. Mense met ʼn bevordering gefokusde denke is geneig om daarop te konsentreer om hulle doelwitte en aspirasies te verwesenlik. In teenstelling daarmee konsentreer diegene met ʼn voorkoming gefokusde denke daarop om dit wat hulle alreeds besit te beskerm. Diegene met ʼn bevorderingsfokus is geneig om op die vorming van hulle eie toekoms te fokus, wat ʼn groter gevoel van beheer teweegbring.

ʼn Groter gevoel van beheer maak mense minder kwesbaar vir samesweringsteorieë. Menon beveel die volgende stappe aan om onsself en diegene om ons te help om ʼn gevoel van struktuur en beheer te ervaar:

  1. Rig jou energie op jou sirkels van beheer

Navorsing toon dat begrip van jou lokus van beheer ʼn gevoel van magteloosheid kan help vermy. Menon beveel aan dat jy drie konsentriese sirkels visualiseer. Die kleinste verteenwoordig dit wat jy direk beheer, die volgende is dit wat jy kan beïnvloed. Die grootste sirkel simboliseer daardie faktore wat buite jou beheer is. Watter areas absorbeer die meeste van jou aandag? Rig jou fokus en poging op dié areas waar jy meer beheer en invloed kan uitoefen.

  1. Omhels kompleksiteit

Samesweringsteorieë is aanloklik omdat hulle ʼn enkellaagnarratief bied, in teenstelling met die komplekse en genuanseerde realiteit. Terwyl komplekse stories wat ingewikkelde interaksies betrek minder bevredigend voel, moet ons ten minste ʼn realiteit met vele lae oorweeg. Is jy geneig om inligting te aanvaar wat enkel stories meer ekstreem maak? Enigeen kan die slagoffer word van samesweringsteorieë indien hulle  nie op hulle hoede is nie. Maak seker jy kruisverwys alle inligting wat jy ontvang met betroubare en geverifieerde bronne.

  1. Gebruik bevorderingsgefokusde taal

Leiers kan daardie aspekte beklemtoon waaroor hulle span beheer het en hulle bemagtig om hulle persoonlike situasies proaktief te beïnvloed. Dit is egter aanloklik om mense te dwing om riglyne te volg wat wetenskaplik is en jou gesonde verstand aanspreek. Nogtans sal boodskappe wat mense magteloos laat voel en hulle keuse wegneem dikwels boemerang. Die gevolg is dat hulle gevoel van beheer onopsetlik verswak word, wat samesweringsteorieë meer aantreklik maak. In plaas daarvan om hulle byvoorbeeld te berispe oor die dra van maskers – wat as ʼn bedreiging van mense se vryheid kan voel – herdefinieer maskers as ʼn bron van beheer en persoonlike veiligheid.

Die COVID-19-krisis het ʼn magdom onsekerheid en gepaardgaande gevoelens van verlies en beperkte keuses meegebring. Terwyl ons nie die ellende wat met die pandemie gepaard gaan, vermy nie, kan ons onsself en die mense naaste aan ons buffer teen die bykomende angs van samesweringsteorieë. Jy kan hulle help om onsekerheid te hanteer deur hulle na die herwinning van ʼn gevoel van mag te lei.

 

Bronne:

Harvard Business Review: https://hbr.org/2020/07/how-to-inoculate-your-team-against-conspiracy-theories

Sage Journals: https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0146167218775070

 

Teken aan

Registreer

Wagwoord vergeet

Kitssoektog